Jakie drzewa można wycinać bez pozwolenia?

Na prywatnej posesji można usunąć bez zgłoszenia drzewa, których obwód pnia mierzony 5 cm nad ziemią nie przekracza 50, 65 albo 80 cm – zależnie od gatunku. Bez zezwolenia można też co do zasady usuwać drzewa owocowe, złomy i wywroty oraz niektóre gatunki obce. Przed wycinką trzeba jednak sprawdzić ochronę gatunkową, zabytki i lokalne formy ochrony przyrody.

Jakie drzewa można wyciąć bez formalności?

Limity dotyczą przede wszystkim drzew rosnących na nieruchomości osoby fizycznej, gdy usunięcie nie ma związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Obwód pnia mierzy się na wysokości 5 cm od gruntu, a nie na wysokości 130 cm.

Jeżeli obwód przekracza właściwy limit, nie oznacza to automatycznie konieczności uzyskania klasycznego zezwolenia. Właściciel prywatnej nieruchomości, który usuwa drzewo na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą, powinien zwykle złożyć zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa.

Pomiar na wysokości 130 cm służy innemu celowi. Wykonuje się go później, gdy potrzebne jest zezwolenie, ponieważ ta wartość trafia do wniosku i może służyć do obliczenia opłaty lub kary. Przy kilku pniach mierzy się każdy z nich, a gdy drzewo nie ma pnia na tej wysokości, pomiar wykonuje się bezpośrednio poniżej korony.

Kiedy formalności nie obowiązują?

Ustawa o ochronie przyrody przewiduje także zwolnienia niezależne od podstawowych limitów obwodu. Bez zezwolenia można co do zasady usunąć:

• Drzewa i krzewy owocowe – jeżeli faktycznie są uprawiane w celu wykorzystywania owoców. Zwolnienie nie obejmuje nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków ani terenów zieleni.
• Drzewa lub krzewy złamane albo wywrócone przez siły natury, wypadek lub katastrofę. Przed usunięciem powinien je obejrzeć właściwy organ i potwierdzić, że są złomem lub wywrotem.
• Drzewa i krzewy należące do określonych inwazyjnych gatunków obcych – z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących terenów zieleni i zabytków.
• Krzewy rosnące w skupisku o powierzchni mniejszej niż 25 m².
• Drzewa i krzewy na plantacjach lub w lasach, gdzie stosuje się odrębne zasady wynikające z przepisów o lasach.
• Drzewa i krzewy usuwane w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

Samo uschnięcie drzewa nie tworzy ogólnego zwolnienia. Stojące, martwe drzewo może nadal wymagać zgłoszenia albo zezwolenia. Nie należy też utożsamiać go z wywrotem lub złomem powstałym wskutek wichury czy innego zdarzenia.

Jak zgłosić wycinkę drzewa?

Zgłoszenie zamiaru wycinki składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla lokalizacji drzewa. Nie jest ono tym samym co wniosek o zezwolenie. Procedura wygląda następująco:

1. Zmierz pień na wysokości 5 cm i ustal gatunek drzewa. Jeśli wynik przekracza właściwy limit, przygotuj zgłoszenie.
2. Przygotuj dane nieruchomości – zgłoszenie powinno zawierać imię i nazwisko, oznaczenie działki oraz rysunek albo mapę z zaznaczonym drzewem.
3. Złóż zgłoszenie w gminie lub mieście – osobiście, listownie albo elektronicznie, jeżeli urząd obsługuje taką drogę.
4. Poczekaj na oględziny – organ ma 21 dni na ich przeprowadzenie i sporządzenie protokołu.
5. Odczekaj 14 dni od oględzin – w tym czasie urząd może wnieść sprzeciw w drodze decyzji. Brak sprzeciwu pozwala usunąć drzewo, ale warto upewnić się w urzędzie, że termin upłynął prawidłowo.

Jeżeli sprzeciw zostanie wniesiony albo sprawa od początku dotyczy sytuacji wymagającej zezwolenia, składa się wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa. Taki wniosek może wymagać między innymi dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do nieruchomości, zgody właściciela, mapy lub rysunku oraz informacji o gatunku, obwodzie pnia na wysokości 130 cm, przyczynie i terminie wycinki.

Na co uważać przed wycinką?

Brak obowiązku uzyskania zezwolenia nie znosi innych zakazów. Przed rozpoczęciem prac sprawdź kilka kwestii:

• Gniazda i siedliska zwierząt – nie wolno niszczyć gniazd, schronień ani siedlisk gatunków chronionych. Dotyczy to między innymi ptaków, nietoperzy i niektórych owadów.
• Okres lęgowy ptaków – przedział od 1 marca do 15 października jest zwyczajowo uznawany za okres lęgowy, ale terminy rozrodu zależą od gatunku. Nie ma automatycznego zakazu każdej wycinki w tym czasie, jednak prace mogą naruszyć ochronę gatunkową.
• Rejestr zabytków – na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków właściwy może być wojewódzki konserwator zabytków, a część zwolnień, w tym dotyczących drzew owocowych, nie będzie miała zastosowania.
• Obszary chronione – dodatkowe ograniczenia mogą obowiązywać w parkach narodowych, rezerwatach, parkach krajobrazowych i na obszarach Natura 2000.
• Cel gospodarczy – zasady dla osoby fizycznej usuwającej drzewo na prywatny cel nie obejmują automatycznie wycinki związanej z działalnością gospodarczą.

Najbezpieczniej planować prace od 16 października do końca lutego, gdy łatwiej zauważyć gniazda i ograniczyć ryzyko naruszenia ochrony gatunkowej. Jeżeli drzewo jest duże, nietypowe albo znajduje się w miejscu potencjalnie chronionym, przed wycinką warto skonsultować sprawę z urzędem lub specjalistą przyrodniczym.

Co grozi za nielegalną wycinkę?

Za usunięcie drzewa bez wymaganego zgłoszenia, zezwolenia albo mimo sprzeciwu urząd może nałożyć administracyjną karę pieniężną. Co do zasady wynosi ona dwukrotność opłaty za legalne usunięcie drzewa. Opłatę oblicza się na podstawie gatunku oraz obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm, dlatego kara może być dotkliwa nawet przy jednym dużym drzewie.

W szczególnych przypadkach kara może zostać obniżona, między innymi przy usunięciu drzewa martwego, złamanego lub wywróconego. Osoba fizyczna usuwająca drzewo na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą może też wnioskować o częściowe umorzenie kary, jeżeli jej zapłata poważnie zagroziłaby utrzymaniu gospodarstwa domowego. Nie zastępuje to jednak wcześniejszego sprawdzenia formalności.

Podstawą zasad jest Ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r. Przed wycinką sprawdź najpierw gatunek, obwód na wysokości 5 cm, cel usunięcia oraz lokalizację działki. Te cztery informacje zwykle pozwalają ustalić, czy wystarczy brak formalności, potrzebne jest zgłoszenie, czy trzeba uzyskać zezwolenie.